رشد کار

لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمیزانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدیدَ فیهِ بَأْسٌ شَدیدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِیَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَیْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ عَزیزٌ

رشد کار

لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمیزانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدیدَ فیهِ بَأْسٌ شَدیدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِیَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَیْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ عَزیزٌ

طبقه بندی موضوعی

يكشنبه, ۹ خرداد ۱۳۹۵، ۰۹:۲۸ ق.ظ

۰

دیروز اجیر به جای کارگر ؛ امروز شاگرد به جای او

يكشنبه, ۹ خرداد ۱۳۹۵، ۰۹:۲۸ ق.ظ

درباره  تلقی نادرست از  واقعیتی نوپدید به نام "کارگر"؛ با  اشاره به دو نمونه از دیروز و امروز و فراتر بردن بحث از حد مصادیقی خاص 

*******************

رشد کار : این یادداشت پیش از این در 94/08/06 در همین سایت منتشر شد و اکنون به بازنشر آن اقدام می شود.

*******************

دیروز، اجیر به جای کارگر ؛ امروز ، شاگرد به جای او

امیرحسین ترکش دوز

مقدمه:چالش ده ساله برای تنظیم قانون کار جمهوری اسلامی  و نفسِ تصویب این قانون در مجمع تشخیص مصلحت نظام نشان دهنده  مقاومت نیرومندی بود  که در مقابل شکل گیریِ این سند وجود داشت؛مقاومتی که  همچنان نشانه های آنرادر فضای فکری. سیاسی میهنمان ،"فعال" می یابیم . این مقاومت، هم از جانب بخشهائی از مسئولین و کارگزاران  نظام  صورت می پذیرفت و هم ازجانب گروه   نیرومندی  ازحوزویان که طیف متنوعی از علما و مراجع  را شامل می شد .وجه مشترک این  مجموعه از شخصیتها و گروه ها   ، این بود که رابطه کارفرما و کارگر را  در چارچوب "تراضی طرفین" می فهمیدند و  هرگونه سیاست حمایتی دولت که مخل این تراضی باشد را  غیر شرعی می پند اشتند . در همین زمینه در سالهای نخست دهه شصت،  آقای  احمد توکلی وزیر کار وقت در مصاحبه با  مجله شاهد ، نشریه بنیاد شهید اظهار  می داشت که :« مبنای هر گونه رابطه کاریِ صحیح در اسلام چه از باب اجاره باشد چه مضاربه و مزارعه و مساقات باشد چه حواله باشد چه صلح باشد هر کدام از اینها که باشد اینها عمدتا” غیر از حواله همه از عقود هستند و عقود هم شرط صحت آن حتما” تراضی طرفین هست. طبعا” وقتی شما تراضی طرفین را در روابط کاری شرط صحت قرار داد کردید ( طبق نظر اسلام ) کلیه تحلیلهای مارکسیستی که مبنایش تضاد طرفینی در محیط کارگری هست ریشه اش در هم خواهد پاشید ».

معمول این است که این" دیدگاه"، صرفا” به  گوینده  عبارات فوق  یعنی  جناب آقای  توکلی نسبت داده می شود .برخی هم در سالهای گذشته کوشیده اند آنرا دستمایه تعریض  به  شخص آقای توکلی ، تخریب وی و یا حتی تسویه حساب با ایشان  قرار دهند؛ اما واقعیت این است که  بحث را  از حد و حدود تعریض به اشخاص باید فراتربرد . ما با " فکر" و" گروه فکری" خاصی  روبه رو بوده و هستیم که : 1-  دنیای جدید و اجزای درونی آنرا به گونه ای خاص می فهمید 2- درکی خاص از شرعی بودن و شرعی کردنِ روابطِ اجتماعی داشت.3-برای احتراز از مارکسیسم راهی خاص برگزیده بود 4-  وتلقی خاصی ازنقش عقل در فهم دین داشت .  

  این نگرش به "رابطه کار و نقش دولت اسلامی در این رابطه" ،  منحصر به آقای توکلی و همکارانشان دروزارت کار نبود . در آن سالها بخشهای رئیسی و تاثیرگزار، طیف  سیاسی - فکری موسوم به "راست" ، حامی   رویکردی بود  که وزیر کار وقت  ، کارگزاری آن را در عهده داشت (و البته به سهم خود   در عقبه فکری آن نیز مشارکت داشت) .گروه های دانشجوئی این طیف همچون فعالین انجمن اسلامی دانشگاه علم و صنعت در سالهای نخست دهه شصت (یعنی آقای احمدی نژاد و دوستان ایشان ) یا اطرافیان آقای حائری شیرازی در شیراز  در آن ایام مخالفت صریحی با این پیش نویس نداشتند  و بعدها نیز بدیلی مترقی برای آن ارائه ننمودند  دیگر شاخه های این طیف نیز وضعیت مشابهی داشتهو دارند  . با این وصف ،  برخلاف آنچه مرسوم است  بحث را باید از حد تعریض به اشخاص فراتر بُرد و در مورد یک "رویکرد فکری" یا یک "بینش"  به بحث پرداخت.   اجازه دهید بحث را با تقریر جایگاه جامعه مدرسین در این چالش آغاز کنیم که فکری ترین گروه طیف مزبور آغاز کنیم   شرح موضعگیری  جامعه مدرسین در برابر دیدگاه های امام  و مواضع آن در زمینه قانون کار را در کتاب  “یاران صادق آفتاب ” (نوشته سید محسن صالح و در انشارات  مرکز اسناد انقلاب اسلامی) می توان خواند . به گزارش نویسنده این کتاب که خود از مسئولین فعلی جامعه مدرسین است ،جناب توکلی برای تدوین پیش نویس قانون کار از جامعه مدرسین کمک می خواه. د ، سپس  پیش نویسی آماده می شود  و در مرحله بعد ، آنچنان که نویسنده تعبیر کرده است  « پیش نویس آماده شده ،  با مخالفت دولت  رو به رو شد . در پی این مخالفتها ،جامعه مدرسین از پیش نویس دفاع کرد و اعلام نمود چنانچه به عنوان ضرورت و حساسیت ،مسئله، مورد نظز قرار نگیرد بسیار مشکل و بد خواهد شد» (صفحه ۲۱۴ از همان کتاب ) . برخی از اعضای مرکزی جامعه مدرسین در آن سالها عبارت بودند از آقایان آدری قمی (مدیر مسئول وقت روزنامه رسالت )راستی کاشانی، شیخ محمد یزد ی، ناصر مکارم شیرازی، مصباح یزدی و سید منیر الدین حسینی بنیانگذار فرهنگستان علوم اسلامی(که ذر جریان این چالشها به شدت فعال بود ).  از نشانه های اینکه دیدگاه سابق الذکر را صرفا” به وزیر کار وقت نمی توان نسبت داد این است که شورای نگهبان که متشکل از روحانیونی  همچون آقایان ابوالقاسم  خزعلی ، احمد جنتی و  لطف الله  صافی گلپایگانی  بود به رغم فتاوای انقلابی امام  خمینی در مورد مسائل کار و کارگری و “حوزه اختیارات ولی فقیه برای پاسداری از حقوق محرومین ” همچنان بردیدگاه  خود پافشاری می کرد و به همین خاطر  نخستین قانون کار جمهوری اسلامی بعد از  امام، نه در شورای نگهبان بلکه در مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب رسید./

۹۵/۰۳/۰۹
احیا